De bijdrage van onze provincie aan de transitie naar een vitale en duurzame landbouw staat beschreven in de Landbouwvisie provincie Utrecht 2018 en de Samenwerkingsagenda Landbouw (SAL). Met het oog op het NPLG en alles wat hieruit voortkomt, zal in 2024 gewerkt worden aan de actualisatie van de Landbouwvisie. Het tijdspad stemmen we af met de actualisatie van de omgevingsvisie en de inhoud zal afhangen van de goedkeuring van het UPLG door het Rijk en van beleid dat momenteel door het Rijk wordt uitgewerkt. We streven naar een landbouw die circulair, natuurinclusief, klimaatneutraal én economisch rendabel is. Ook wel natuurinclusieve kringlooplandbouw genoemd. Een vorm van landbouw die is gericht op het optimaal inzetten en hergebruiken van grondstoffen en producten, bijdraagt aan vermindering van emissies, behoud en herstel van de biodiversiteit, duurzaam bodembeheer en hogere landschapskwaliteit. Het stimuleren van (natuurinclusieve) kringlooplandbouw zien we als een belangrijke bijdrage aan de opgaven zoals die nu in het UPLG zijn geformuleerd. Hierin beschrijven we een breed palet aan maatregelen die de agrarische ondernemer kan gebruiken. Van technische innovatie en managementmaatregelen tot ecosysteemdiensten en het beter verwaarden van de producten, bijvoorbeeld door meer afzet in de korte keten. De belangrijkste concrete voorbeelden van onze inzet zijn: - Het Agrarisch Natuur- en landschapsbeheer (ANLb). Zie paragraaf 2.2.1.
- Groene Contour. De inzet voor de Groene Contour staat beschreven in paragraaf 2.1.2.
- Agroforestry en Voedselbossen. De aanplant van bomen kan bijdragen aan verduurzaming van de landbouw. De provinciale inzet staat beschreven in paragraaf 2.1.4.
- Groen Groeit Mee (GGM): De agrarische sector kan een grote bijdrage leveren aan de doelstellingen voor GGM, vooral als het gaat om recreatief groen, groenblauwe diensten en landschapsbeheer. Daarmee willen we dat GGM ook een nieuw verdienmodel kan bieden aan de agrarische sector. De inzet voor GGM staat beschreven in paragraaf 1.1.5.
- Verkenning en verdere uitwerking van de rol van de landbouw in veenweidegebieden en Natura 2000 gebieden.
- De Voedselagenda (zie paragraaf 2.4.2).
- De Utrechtse Monitor Duurzame Landbouw (UMDL) en de uitwerking van een systeem van Kritische Prestatie Indicatoren (KPI's).
- Regio Deal Foodvalley en samenwerking Zandprovincies.
- Het Actieplan Duurzame Landbouw met Natuur (DLmN).
- Alternatieve teelten, waaronder gewassen voor biobased bouwen: we gaan onderzoeken in welke mate de teelt van biobased gewassen ook in Utrecht een bijdrage kan leveren aan de genoemde doelstellingen (uitvoering Motie 52a Help Boeren, Help de transities, 29 juni 2022).
- Het Nationaal Strategisch Plan (NSP).
- LaMi (Landbouw en Milieu in Utrecht), het platform over landbouw en milieu.
- Plattelandscoaches.
Utrechtse Monitor Duurzame Landbouw en KPI’s Om de individuele agrariërs te ondersteunen bij verduurzaming van de bedrijfsvoering willen wij zoveel mogelijk gaan inzetten op stimuleren, het delen van kennis, waarderen en belonen van prestaties. Hiervoor willen we gaan werken met Kritische Prestatie Indicatoren (KPI’s) op basis van de Utrechtse Monitor Duurzame Landbouw. De kern van deze managementtool is dat agrariërs zelf kunnen werken aan het halen van de doelen van het UPLG. De maatschappelijke doelen worden vertaald naar indicatoren met drempel- en streefwaarden, die bijvoorbeeld aangeven hoeveel uitstoot van welke stof acceptabel is. Om deze doelsturing concreet te maken werkt de provincie samen met het ministerie van LNV, en Wageningen Universiteit en andere provincies aan de KPI-systematiek. Een integrale set van KPI’s vormt een instrument waarmee agrariërs op het gebied van duurzaamheid de effecten van hun inzet kunnen sturen en monitoren. Implementatie van deze KPI-systematiek vindt plaats via de Utrechtse Monitor Duurzame Landbouw. Cruciaal voor het uiteindelijk praktisch kunnen toepassen van KPI’s is in ieder geval de juridische borging van verschillende maatregelen en, voor bepaalde doelen, een duurzaam beloningssysteem. Hiervoor is ook de goedkeuring door het Rijk van het UPLG een voorwaarde. Door het testen van de KPI’s in enkele pilots en/of fieldlabs, in samenwerking met agrariërs en andere belanghebbenden, worden de drempel- en streefwaarden nader onderzocht. Regio Deal Foodvalley en samenwerking Zandprovincies. Als deelnemende partij van de Regio Deal Foodvalley dragen we bij aan de transitie naar een toekomstbestendige ‘duurzame landbouw’. Het gaat hierbij om de thema’s emissiereductie, circulair veevoer, bodem en waterkwaliteit en verdienmodellen en kennisdeling. Een ander thema is Voeding en gezondheid, ‘van prille start tot oude dag’. De activiteiten onder dit spoor sluiten goed aan bij de provinciale inzet zoals beschreven in de Voedselagenda. Als onderdeel van het thema Toekomstbestendige Landbouw binnen de Regio Deal Foodvalley worden testen uitgevoerd in een Proeftuin van innovaties op het boerenerf. Naast de Proeftuin is ook het Meetnetwerk Luchtkwaliteit Foodvalley opgezet om de luchtkwaliteit in de regio in kaart te brengen. Het meetnetwerk bestaat uit een Omgevingsmeetnetwerk en een Bedrijvenmeetnetwerk. Het eerste bestaat uit 60 meetpunten in dorpen en steden en 10 in natuurgebieden. Met dit netwerk worden ammoniak, fijnstof en stikstofdioxide gemeten. Met het Bedrijvenmeetnetwerk worden emissies in veehouderijstallen gemeten. Aan het Bedrijvenmeetnetwerk doen 8 varkenshouders, 8 kalverhouders en 4 pluimveehouderes mee. In het netwerk wordt onderzocht wat het effect is van voer- en managementmaatregelen op emissies uit de stal. De regio deal Foodvalley loopt in de tweede helft van 2024 af. In de tweede helft van 2023 en begin 2024 worden voorstellen gedaan voor een duurzame borging van onderdelen van de regiodeal die een vervolg dienen te krijgen. Er is ook aansluiting gezocht bij het innovatietraject veehouderijsectoren dat is opgezet door de zes zogenaamde zandprovincies, in afstemming met de veehouderijsectoren en het ministerie van LNV. Om de duurzaamheidstransitie in de veehouderij te versnellen hebben de Zandprovincies (Noord-Brabant, Limburg, Gelderland, Overijssel, Drenthe en Utrecht) het voortouw genomen om op korte termijn uitwerking te geven aan mogelijke innovaties in de veehouderij. Dit moeten leiden tot haalbare en geborgde emissiereducties in alle veehouderij-sectoren door het toepassen van emissiearme/-reducerende (stal)systemen en managementmaatregelen. Tevens wordt een inhoudelijke bijdrage geleverd aan aanpassing van de vergunningverlening en handhaving met het monitoren van de emissiereductie via sensoren. Actieplan Duurzame Landbouw met Natuur (DLmN) Het Actieplan DLmN heeft onder andere als ambitie om in 2030 de helft van de agrarische bedrijven op een natuurinclusieve manier te laten werken. Het plan is een initiatief van Natuurmonumenten, de agrarische collectieven, LTO-Noord, Landschap Erfgoed Utrecht (LEU), Staatsbosbeheer, Utrechts Particulier Grondbezit (UPG) het Utrechts Landschap en de Natuur en Milieufederatie Utrecht (NMU). In het project wordt gewerkt aan maatregelen die bijdragen aan een sterkere verbinding tussen landbouw en natuur. De maatregelen versterken biodiversiteit en spelen tegelijkertijd een rol in het verbeteren van de bedrijfsvoering. Sinds 2019 werken deze organisaties hier op regionaal niveau samen aan. De tweede fase van het plan is in de tweede helft van 2022 van start gegaan en heeft een looptijd van twee jaar, Wij ondersteunen dit financieel met €400.000. Europese middelen benutten; het Nationaal Strategisch Plan In 2023 is een nieuwe periode gestart van het Gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB), de periode 2023-2027. Om aan het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid (GLB) uitvoering te geven, hebben het Rijk en de provincies samen een Nationaal Strategisch Plan 2023-2027 (NSP) opgesteld. Daarin staan afspraken over inhoudelijke doelen en de verdeling van de cofinanciering. De programmering voor het NSP in Utrecht kent drie onderdelen: Grondgebonden maatregelen (ANLb); Niet grondgebonden maatregelen (NGG), gericht op kennisverspreiding, samenwerking en (niet) productieve investeringen en LEADER (een Europees subsidieprogramma voor plattelandsontwikkeling). Het onderdeel ANLb staat beschreven in paragraaf 2.2.1. Met de maatregelen in het kader van de onderdelen NGG en LEADER kunnen de EU-middelen worden ingezet op de transitie naar een duurzame landbouw, plattelandsontwikkeling en vergroening van het landelijk gebied. De onderdelen NGG en LEADER hebben bij elkaar een omvang van € 30,99 miljoen (inclusief EU bijdrage en cofinanciering provincie en waterschappen, exclusief uitvoeringskosten). Hiervoor hebben wij eerder voor deze periode € 20,15 miljoen begroot voor cofinanciering en uitvoeringskosten (kadernota 2023). Dit bestaat uit 11,4 miljoen euro voor cofinanciering en uit 8.75 miljoen euro voor de uitvoering van het programma. Door vertraging bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), die een belangrijke rol bij de subsidieverstrekking heeft, is het onzeker of de eerste openstelling onder het NSP in 2023 gerealiseerd is. Het streven is om LEADER beheerskosten en Niet-productieve investeringen in watersystemen nog in 2023 open te stellen, maar eerste beschikkingen zullen in 2024 worden afgegeven. In 2024 volgen openstellingen als Productieve investeringen (met name gericht op fruitteelt) en anderen nog nader af te stemmen met het ministerie van LNV en andere provincies. Voor het jaar 2024 is voor cofinanciering en uitvoering van het NSP 4.6 miljoen euro begroot. In 2023 liep het platteland ontwikkelingsprogramma (POP3) af en worden de laatste subsidies beschikt. De uitfinanciering van het POP3-programma loopt door tot en met begin 2026, inclusief uitvoeringskosten door RVO. Voor 2024 is hiervoor € 791.000 begroot. LaMi, het platform over landbouw en milieu LaMi is een platform voor de agrarische ondernemers en erfeigenaren die werken aan de (verdere) verduurzaming van hun bedrijfsvoering. Het, in de praktijk, werken aan een duurzame land- en tuinbouw met financieel gezonde bedrijven staat centraal. LaMi (dat staat voor Landbouw & Milieu) bestaat sinds 1998. LaMi zet in op het delen van inspirerende voorbeelden, onderzoeksresultaten, samenwerkingsverbanden, handige links en kennis over een duurzame en vitale bedrijfsvoering. Maandelijks publiceren we een digitale nieuwsbrief. Daarnaast zullen onder de vlag weer diverse bijeenkomsten organiseren. Naast personele inzet wordt voor LaMi in 2024 net als in 2023 € 100.000 begroot. Plattelandscoaches De plattelandscoach begeleidt en adviseert agrariërs bij transitievraagstukken. Het kan hierbij gaan om zeer uiteenlopende onderwerpen. Vragen rondom opvolging, bedrijfseconomie, verduurzaming van het landbouwbedrijf, verandering van de functie van het erf (onder andere bij vrijkomende agrarische bebouwing) of beëindiging van het landbouwbedrijf. Het komende jaar verwachten wij 120 ondernemers te ondersteunen bij het maken van keuzes voor de toekomst van hun bedrijf. Het project loopt voorlopig door tot mei 2026. Naar aanleiding van de aangenomen motie 55 bij de kadernota (29 juni 2022) komt er een voorstel hoe bij de uitwerking van het provinciale gebiedsprogramma in kader van het NPLG het project structureel kan worden ingebed. Inmiddels is ook LNV bezig met de opzet van Sociaal Economische Begeleiding. Mogelijk dat dit overlap vertoont met het aanbod van de Plattelandscoaches. Komende maanden moet duidelijk worden wat naast de inzet van het Rijk de toegevoegde waarde van de Plattelandscoaches is en of het zinvol is om deze structureel te organiseren. |